Zazaca Ders 3

3-Zemîrê Kesan / Kişi Zamirleri

İsim Cümleleri: Yüklemi isim olan cümlelerdir. Bu cümlelerde yüklem fiil değildir bu nedenle bu tür cümleler hareket bildirmeyen durum cümleleridir.

Koşaç (English:Copula / Kirmanckî:Karo nêmcet): İsim cümlelerinde özneyi yükleme bağlayan ve yüklemde cümlenin bitiş halini oluşturan dilbilgisel öğedir. Türkçedeki koşaçlar: -dır (ve 1. ve 2. tekil-çoğul şahıs ekleri -ım, -sın, -ız, -sınız), imiş, idi sözcükleridir.

Kişi Zamirleri

Ez: Ben

Ti: Sen

O: O (eril)

A: O (dişil)

Ma: Biz

Şima: Siz

Ê: Onlar

Ez wendekar a. (Ben öğrenciyim.)

Ti wendekar î. ( Sen öğrencisin. -eril için- )

Ti wendekar a. (Sen öğrencisin. -dişil için- )

O wendekar o. (O öğrencidir. -eril için- )

A wendekar a. (O öğrencidir. -dişil için- )

Ma wendekar ê. (Biz öğrenciyiz.)

Şima wendekar ê. (Siz öğrencisiniz.)

Ê wendekar ê. (Onlar öğrencidirler.)

Yukarıda da görüldüğü gibi zamirlerle kullanılan koşaçlar aşağıdaki gibidir.

Ez ……a

Ti …….î / a (eril ise î’yi; dişil ise a’yı kullanıyoruz.)

O …….o (eril)

A……..a (dişil)

Ma……ê (çoğul)

Şima….ê (çoğul)

Ê………ê (çoğul)


Olumsuz hali:

Ez ….. nîya.
Ti …… nîyî. (eril)

Ti …… nîya. (dişil)
O ……. nîyo.

A ……. nîya.

Ma …. nîyê.

Şima .. nîyê.

Ê …….. nîyê

ÖNEMLİ NOT-1: Birinci tekil şahıs ile kullanlılan kopula bazı yörelerde değişmektedir. “Ez…..a” yerine “Ez….o”, “Ez….ûne”, veya”Ez….û” gibi. Bunların hepsi aynı kökten gelen varyantlardır; eril-dişil durumla ilgisi yoktur. Kısacası, Kırmanccada birinci tekil şahısta eril-dişil ayrımı yoktur.

Koşaçlarımızın (Kopulaların) hepsi sesli harftir eğer koşaçlardan önceki kelime sesli harfle bitiyorsa araya kaynaştırma harfi olan ”y” girmektedir.

A morcela ya. (O karıncadır.)

A hemşîra ya. (O hemşiredir.) görüldüğü gibi koşaçtan önceki kelimeler sesli harfle bittiğinden araya ‘y’ harfi girmiştir.

ÖNEMLİ NOT-2: İsim cümlelerinde (Hareketsiz cümlelerde) koşaçlar ayrı yazılmaktadır.

Şimdi örnekleri soru-cevap şekline dönüştürelim.

Ez wendekar a? (Ben öğrenci miyim?)

E, ez wendekar a. (Evet, ben öğrenciyim.)

Ney, ez wendekar nîya. (Hayır, ben öğrenci değilim.)

Ti wendekar î? (Sen öğrenci misin? )

E, ez wendekar a. (Evet, ben öğrenciyim.)

Ney, ez wendekar nîya. (Hayır, ben öğrenci değilim.)

Ti wendekar a? (Sen öğrenci misin? )

E, ez wendekar a. (Evet, ben öğrenciyim.)

Ney, ez wendekare nîya. (Hayır, ben öğrenci değilim.)

O wendekar o? (O öğrenci mi?)

E, o wendekar o. (Evet, o öğrencidir.)

Ney, o wendekar nîyo. (Hayır, o öğrenci değil.)

A wendekar a? (O öğrenci mi?)

E, a wendekar a. (Evet, o öğrencidir.)

Ney, a wendekare nîya. (Hayır, o öğrenci değil.)

Ma wendekar ê? (Biz öğrenci miyiz?)

E, ma wendekar ê.(Evet, biz öğrenciyiz.)

Ney, ma wendekarî nîyê. (Hayır, biz öğrenci değiliz.)

Şima wendekar ê? (Siz, öğrenci misiniz?)

E, ma wendekar ê. (Evet, biz öğrenciyiz.)

Ney, ma wendekarî nîyê. (Hayır, biz öğrenci değiliz.)

Ê wendekar ê? (Onlar öğrenci mi?)

E, ê wendekar ê. (Evet, onlar öğrenci.)

Ney, ê wendekarî nîyê. (Hayır, onlar öğrenci değil.)

”Ez wendekar a.”(Ben öğreciyim) ile ”Ez wendekar a?” (Ben öğrenci miyim?) cümlelerinin aynı olduğunu farkettiniz değil mi ama aynı değil. Biri olumlu cümle biri soru cümlesi ama nasıl olur?

Oluyor işte. Biraz vurguyla bu tür cümleleri soru haline dönüştürebiliyoruz. İkinci cümlede ”wendekar a” yı vurgulu söylerseniz soru sormuş olursunuz.

Gerçekten? Bakın bir şeye şaşırdık ve vurguyla dedik ki ”gerçekten?” normalde gerçekten mi dememiz gerekiyordu fakat biz vurguyla onu soru yaptık. Olay budur.

Bu diyalogu duyarsanız artık şaşırmazsınız.

Küçedeki çocuk balkondaki kardeşine soruyor: Ana evdedir? Balkondaki kardeş cevap veriyor: Ana evdedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir