Zazaca Ders 28

28Îzafeya sifetî / Sıfat tamlaması

Rengî / Renkler

kırmızı: sûr, -e

sarı: zerd, -e; çeqer, -e

sarıya çalan yeşil: zergûn, -e

yeşil: hewz, -e; kesk, -e; yaşil, -e

kahverengi: şalên, -e; qeweyî, -ye

beyaz: sipî, -ye; sîs, -e

siyah: sîya, -ye; qer, -e

pembe: pembe

turuncu: portaqelî, mişmişî*

mor: menewş, -e*

gri: gewr, -e

mavi: kewe (n), kewîye (m)**

*Henüz standart formu belirlenmemiştir.

**kewe(kêwe, kewîye, kewo, kiho, kuhe, kûhe) bazı yörelerde ‘yeşil’ olarak kullanılmaktadır.

(Zerd bazı yörelerde altın sarısı, zergûn ise sarartı anlamında kullanılmaktadır.)

Değerli arkadaşlar, renkleri verdikten sonra şimdi de yalın haldeki sıfat tamlamalarına bakalım.

DİŞİL İSİMLERDE; dişil isme ‘(y)a’ eki getirilir. Dişil kelime, ‘süper e’ ile bitiyorsa ‘süper e’ düşer. Sıfat ise dişil formu ile kullanılır.

a-qelema sîyaye (siyah kalem)

b-kênaya rindeke (güzel kız)

c-awa serdine (soğuk su)

a- qeleme(m)’deki ‘e’ düşmüş yerini ‘a’ almıştır. ‘Sîya’nın dişil formu olan ‘sîyaye’ kullanılmıştır.

b- kêna(m) ismine ‘(y)a’ eki getirilmiş; ‘rindek’ dişil formu olan ‘rindeke’ olarak kullanılmıştır.

c- awe(m)’deki süper e düşmüş yerine ‘a’ gelmiştir; ‘serdin’ise dişil formu ‘serdine’ olarak kullanılmıştır.

ERİL İSİMLERDE; eril isme ‘(y)o’ eki getirilir, sıfat ise; sade formu ile kullanılır.

a-koyo berz (yüksek dağ)

b-çimo sîya (siyah göz)

c-doyo serdin (soğuk ayran)

a-‘ko’ eril ismi ‘(y)o ekini almıştır. Sıfat sade haliyle kullanılmıştır.

b-‘çim’ eril ismi ‘o’ ekini almıştır. ‘Sîya’ sıfatı yalın haliyle kullanılmıştır.

c-‘do’ eril ismine ‘(y)o’ eki getirilmiş, ‘serdin’ sıfatı yalın haliyle kullanılmıştır.

***ÇOĞUL İSİMLERDE; isme ‘(y)ê’ eki getirilir, sıfat ‘î’ ekini alır. Dişil isimde ‘süper e’ varsa düşer.

a-darê keskî (yeşil ağaçlar)

b-banê berzî (yüksek evler)

c- şaristanê girdî (büyük şehirler)

a-‘’dare’’ dişil ismindeki ‘e’ düşmüş yerini ‘ê’ eki almıştır. ‘Kesk’ sıfatı ise ‘î’ ekini almıştır.

b-‘ban’ eril ismi ‘ê’ ekini almış ‘berz’ sıfatı ise ‘î’ ekini almıştır.

c-‘şaristan’ eril ismi ‘ê’ ekini almış, ‘gird’ sıfatı ise ‘î’ ekini almıştır.

Nimûneyî / Örnekler

Aşağıdaki üç örneği inceleyiniz.

Çocuk: eyel, -e

Küçük: şenik, -e

eyelo şenik (küçük çocuk –eril-)

eyela şenike (küçük çocuk –dişil-)

eyelê şenikî (küçük çocuklar)

deryayo kewe (mavi deniz)

çêlika zerde (sarı civciv (m))

çêliko zerd (sarı civciv (n))

lajeko biaqil (akıllı erkek çocuk)

Kênaya biaqile (akıllı kız çocuk)

Werdo lezetin (lezzetli yemek)

Keştîya girde (büyük gemi)

Zebeşa şîrine (tatlı karpuz)

deniz: derya (n), behr (n), dengiz (n)

civciv: çêlik, -e

gemi: keştî (m)

yemek: werd (n), nan (n)

karpuz: hindî (m), zebeşe (m), qerpuze (m), buestûn (m)

Not: Eril sıfat tamlaması cümle içinde bükün halde ise isim cümlesi gibi kullanılır.
Eyelo şenik yeno. Küçük çocuk geliyor. (Burda özne ve yalin haldedir.)
Ez eyelê şenikî bena mekteb. Küçük çocuğu okula götürüyorum. (Burda belirtili nesne görevinde olup şimdiki zamanda nesne bükün haldedir. Bu nedenle isim tamlaması gibi kullanılmıştır.)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir