The treatment of Armenians in the Ottoman Empire

Viscount Bryce, The treatment of Armenians in the Ottoman Empire, 1915-16: Documents presented to Viscount Grey of Fallodon, Secretary of State for Foreign Affairs, London, 1916, pp.661
________

Bu tablo “Marcel Leart (Krikor Zohrab), La Question Armenienne a la Lumiere des Documents, Paris, 1913, pp. 59-60″dan alıntılanmıştır.

Krikor Zohrab (1861 – 1915), Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nda 3 dönem İstanbul mebusluğu yapmış, Ermeni Tehciri esnasında öldürülmüş Ermeni asıllı Osmanlı siyâsetçisi, hukukçusu ve yazarıdır. Marcel Leart takma adıyla, Osmanlı Devleti’ndeki Ermeni nüfus hakkında tezler ileri süren Fransızca “Belgelerin Işığında Ermeni Sorunu” kitabını hazırladı. Yukarıdaki, tablo bahsi geçen kitapta yer alan ve Viayet-i Sitte (altı vilayet) denilen Erzurum, Van, Bitlis, Harput, Sivas, Diyarbekir vilayetlerindeki Ermeni ve Hristiyan nüfusun Müslüman nüfustan daha fazla olduğunu iddia etmek için düzenlenmiştir. 

M.Leart (K.Zohrab) Kürtleri yerleşik ve göçebe olarak ikiye ayırmış ve nüfuslarını da oldukça düşük göstermiş. Bitlis ve Diyarbekir Vilayetleri gibi yoğun Kürt nüfusun olduğu yerlerde bile, Ermeni nüfusu Kürtlerin 2 katından bile fazla gösterilmiş. Sadece Ermeni nüfusu değil, bu 6 vilayette Türk nüfusu da ilginç bi,r şekilde Kürd nüfusun oldukça üzerinde gösterilmiş. 

Yazar, Zazaları hem Kürt nüfusun dışında ve hem de müslüman nüfusun dışında göstermiş. Tabloda “Zaza-Tmbli-Tchariklis” olarak belirtilen bölümden kastedilen “Zaza-Dımıli-Çareki”dir. “Tmbli”, Dımbıli/Dumbuli kelimesinin telfuzu olup “Dımıli” yani Zazaları kastetmektedir. Dımbıli/Dunbuli Şerename’de ve İlsam tarihçileirnin kitaplarında büyük bir Kürt aşireti olarak geçer. Çarek de, çoğunlukla Zara, Divriğî, Erzincan ve Erzurum’da yaşayan Zazaca konuşan Alevi bir Kürt aşiretidir. Zaza nüfusu, Diyarbekir, Harput, Sivas, Van vilayetlerindeki nüfusları “0” olarak gösterilmiş, sadece Erzurum ve Bitlis vilayeterinde toplam 77.000 nüfus olarak belirtilmiş. 

Yine, yazarın Kızılbaş (Alevi) ve Êzidileri hem müslüman nüfus dışında hem de “Kürd-Zaza” nüfusu dışında gösterdiğini görüyoruz.

Bütün bu yanlış nüfus problemi ve sınıflandırma karışıklığında hem yazarın eksik-yanlış bilgileri hem de kitabı propaganda amacına yönelik hazırlamasının rol aldığını düşünüyoruz. Yazar bu verilerle Ermeni sorununa Avrupa’da daha güçlü bir şekilde dikkat çekebileceğini düşünmüş olmalı. Kitabı takma bir isimle ve Fransızca yazması da bu amaca yönelik olmalı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir